พลังงานทดแทนหรือพลังงานทางเลือก เป็นพลังงานรูปแบบใหม่ที่ทั่วโลกต่างให้การยอมรับและสนใจเนื่องจากเป็น พลังงานที่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมต่ำ ซึ่งพลังงานเซลล์แสงอาทิตย์หรือโซลาร์เซลล์เป็นอีกหนึ่งพลังงานที่รับการ สนับสนุนและส่งเสริมให้มีการใช้ประโยชน์อย่างกว้างขวาง แต่เนื่องจากมีข้อจำกัดทางด้านราคาต้นทุนที่ยังสูงอยู่ทำให้การใช้ประโยชน์ ยังไม่ทั่วถึง โดยส่วนใหญ่จะเป็นผู้ที่รายได้สูงที่เห็นถึงประโยชน์ หรือเป็นผู้ที่อยู่ห่างไกลหรือมีข้อจำกัดทางด้านสภาพแวดล้อมแต่ได้รับการ สนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐให้มีการติดตั้งหรือใช้ประโยชน์เพื่อการดำรงชีพ หรือเพื่อการศึกษา

ในปี 2549 ถึง 2550 หน่วยงานภาครัฐได้จัดทำโครงการติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์ในถิ่นทุรกันดาร โดยมีเป้าหมายในการติดตั้งประมาณ 300,000 แผงทั่วประเทศ และจากการลงพื้นที่ในเบื้องต้นพบว่าในสภาพปัจจุบัน มีผู้ที่ได้รับแผงโซลาร์เซลล์แล้ว และประสบปัญหาเรื่องของการบำรุง ดูแลและรักษา ทำให้แผงที่มีอยู่เกิดการชำรุด ไม่สามารถใช้งานได้ ทั้งที่อายุการใช้งานของแผงโซลาร์เซลล์ประมาณ 20 ปีขึ้นไป โดยมีสาเหตุจากการขาดความรู้ด้านการบำรุงดูแล รักษา ตลอดจนการซ่อมแซมแผงโซลาร์เซลล์ในเบื้องต้น นอกจากนี้ ช่างหรือผู้ที่มีความรู้ในด้านการซ่อมแซมแผงโซลาร์เซลล์ยังมีจำกัดเฉพาะ บริษัทที่จำหน่าย ยังไม่มีการกระจายตัวในวงกว้าง

จากข้อมูลดังกล่าว ฝ่ายชุมชนและผู้ด้อยโอกาส ศูนย์วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเพื่อสังคม ได้เล็งเห็นถึงปัญหาและอุปสรรคสำคัญในการส่งเสริมและสนับสนุนการใช้โซ ลาร์เซลล์ในครัวเรือน และเพื่อให้ข้อมูลด้านการซ่อมแซมและบำรุงรักษาเบื้องต้นได้กระจายไปอย่าง ทั่วถึง จึงได้จัดทำโครงการนี้ขึ้นเพื่อช่วยลดภาระและสามารถนำโซลาร์เซลล์มาใช้ ประโยชน์ได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุดโดยดำเนินโครงการภายใต้กิจกรรมของศูนย์ การเรียนรู้ในพื้นที่ 2 แห่ง ได้แก่ บ้านหนองมัง จ.อุบลราชธานี บ้านอุดม บ้านสมบูรณ์ จ.สุรินทร์

วัตถุ ประสงค์ของโครงการ

เพื่อ เพิ่มขีดความสามารถของคนในชุมชนด้านการใช้ประยุกต์ใช้งานโซลาร์เซลล์เพื่อ การเกษตร

เพื่อเป็นต้นแบบและขยายผลในการพัฒนาและสาธิตการนำโซ ลาร์เซลล์ไปใช้เพื่อการเกษตร

เพื่อสร้างนวัตกรรมด้านการใช้โซลาร์เซลล์สำหรับ กิจกรรมในชุมชน

บท คัดย่อ

พลังงาน ทางเลือกหรือพลังงานหมุนเวียนเป็นพลังงานสะอาดที่ทั่วโลกต่างให้ความสำคัญ และให้ความสนใจเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ การนำเซลล์แสงอาทิตย์มาผลิตพลังงานไฟฟ้าเพื่อประโยชน์ในการดำรงชีวิตเป็นทาง เลือกหนึ่งในการนำพลังงานธรรมชาติประเภทใช้แล้วไม่หมดสิ้น มาใช้ผลิตไฟฟ้าทดแทนเชื้อเพลิงประเภทใช้แล้วหมดไป โดยเฉพาะระบบโซลาร์เซลล์เป็นเทคโนโลยีที่ทุกประเทศให้การสนับสนุนเนื่องจาก เป็นพลังงานที่ส่งผลกระทบต่อสภาพแวดล้อมน้อยที่สุด แต่เนื่องจากเป็นเทคโนโลยีราคาแพงทำให้การใช้ประโยชน์ยังมีข้อจำกัดอยู่มาก อีกทั้งผู้ที่มีความรู้ด้านนี้มีไม่มาก การส่งเสริมการใช้ประโยชน์จึงยังไม่แพร่หลาย และในพื้นที่ห่างไกลที่มีแผงโซลาร์เซลล์อยู่แล้ว ผู้ใช้งานยังขาดทักษะในการใช้ การดูแลและรักษา เมื่อเกิดความเสียหายของระบบฯ จากอุปกรณ์หรือจากพฤติกรรมการใช้งาน แล้วทำให้ระบบไม่สามารถผลิตไฟฟ้าได้ นอกจากนั้นหากจะทำการซ่อมแซมหรือเปลี่ยนอุปกรณ์ยิ่งจะดูเป็นเรื่องยากยิ่ง ขึ้นทั้งในเรื่องงบประมาณเวลา และความคุ้มค่าของการเดินทางไปจัดหาอุปกรณ์มาเปลี่ยนแปลง หรือหาคนซ่อมแซมระบบฯ ขนาดเล็กๆ นี้ ซึ่งปัญหานี้ไม่จำกัดเพียงเฉพาะแผงเซลล์แสงอาทิตย์ที่ไม่สามารถหาซื้อได้ ทั่วไปตามท้องตลาด แต่ยังหมายความรวมถึงอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องอีกด้วย ซึ่งปัญหาทั้งหมดมีความสอดประสานกัน

สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) จึงได้ดำเนินกิจกรรมการฝึกอบรมการประยุกต์ใช้โซลาร์เซลล์ในการเกษตร ภายใต้โครงการหมู่บ้านวิทยาศาสตร์ในหลายพื้นที่ ซึ่งได้คัดเลือกพื้นที่บ้านหนองมัง

จ.อุบลราชธานี บ้านอุดมสมบูรณ์ จ.สุรินทร์ เป็นพื้นที่นำร่อง เพื่อพัฒนาขีดความสามารถของคนในพื้นที่ให้ใช้โซลาร์เซลล์ได้อย่างเต็ม ประสิทธิภาพ และเป็นตัวอย่างและขยายผลในการนำโซลาร์เซลล์ไปใช้ในการเกษตร และสร้างนวัตกรรมการใช้โซลาร์เซลล์ใหม่ๆ ให้เกิดขึ้น

ระยะ เวลาดำเนินโครงการ : 1 มิถุนายน พ.ศ.2554 ถึง 26 พฤษภาคม พ.ศ.2555

คณะผู้ วิจัย

หัวหน้าโครงการ :     นายชาตรี ตั้งอมตะกุล
ผู้ร่วมวิจัย :     นายธีรพงศ์ ฟองจันทร์, นางอุไรพรรณ ปรางอุดมทรัพย์, นางสาวกัลยารัตน์ รัตนะจิตร, นายณัฐวุฒิ ดำริห์