สัตว์เล็กน้ำจืดหมวดที่ 1

starfish.gif ตัวอ่อนชีปะขาว
ลักษณะเด่น
ball03f.gif ส่วนมากมีหางยาว  3  หาง  บางครั้ง  2  หาง  เรียวบางเป็นเส้นหรือแตกเป็นแขนงคล้ายขนนก
ball03f.gif ส่วนมากมีเหงือกเรียงเป็นแถวข้างลำตัว
ball03f.gif บางประเภทมีกะบังเหงือกกระพือได้บริเวณ "ตะโพก"
ball03f.gif ตาโต
ball03f.gif สีนวล  น้ำตาลอ่อน-เข้ม
ถิ่นที่อยู่อาศัยและการหากิน
        อาศัยอยู่ตามพื้นใต้น้ำ  บางประเภทขุดรูอยู่ในพื้นทราย  แต่ส่วนมากชอบเกาะหินอยู่ตามก้อนหินหรือพืชใต้น้ำ พวกมันจึงมีขาแข็งแรงสามารถคลานไปมาและเกาะหินได้มั่น  มักจะเลี่ยงแรงปะทะจากกระแสน้ำโดยเกาะหลบอยู่ใต้ก้อนหิน  กินสาหราย  คะไคร่น้ำตามก้อนหิน  และซากพืชซากสัตว์ชิ้นเล็กๆ บางชนิดล่าสัตว์อื่นกิน
ชนิดของตัวอ่อนชีปะขาว
hexa01d.gif
ตัวอ่อนชีปะขาวตัวแบน
ลักษณะเด่น
        ตัวแบน  หัวแบนมนกว้างเหมือนโค้งพระจันทร์  คล้ายสวมหมวกกันน็อก บางชนิดมี  2  หาง มักพบในลำน้ำไหลเร็ว  ลักษณะรูปร่างปรับตัวเพื่อลดแรงต้านจากกระแสน้ำแรงได้ดีเป็นพิเศษ  ขาเกาะหินได้ดีมาก  บางชนิดมีเหงือกคู่แรกแปรรูปเป็นแผ่นจานใต้ท้องใช้ยึดหิน

รูปแสดง

                                                                                                     ตัวอ่อนชีปะขาวตัวแบน
hexa01d.gif
ตัวอ่อนชีปะขาวเหงือกแฉก
ลักณะเด่น
        แผ่นเหงือกแตกเป็นแฉกโดยอาจมีรูปแฉกต่างๆกัน บางครั้งคล้ายเส้นผมแตกปลาย  รูปทรงลำตัวมักยาวรี  แต่หลายชนิดตัวแบนหัวใหญ่  ดูคล้ายตัวอ่อนชีปะขาวตัวแบน  แต่หัวออกเหลี่ยมมน  ไม่เป็นโค้งพระจันทร์

รูปแสดง

ตัวอ่อนชีปะขาวเหงือกแฉก

hexa01d.gif ตัวอ่อนชีปะขาวเหงือกบนหลัง
ลักษณะเด่น
        แผ่นเหงือกตั้งอยู่บนหลังลำตัวส่วนท้อง  แทนที่จะงอกออกทางข้างตัวเช่นชีปะขาวอื่นๆ  ไม่มีเหงือกบนปล้องลำตัวส่วนท้องสองปล้องแรก  แผ่นเหงือกโดยมากเรียงเป็นแถวยาว  แต่บางชนิดมีแผ่นเหงือกซ้อนกันเป็นกระจุก

รูปแสดง

                                                                                                   ตัวอ่อนชีปะขาวเหงือกบนหลัง
hexa01d.gif
ตัวอ่อนชีปะขาวขุดรู
ลักษณะเด่น
        เหงือกแลคล้ายขนอ่อนของนกปัดขึ้นไปพาดพริ้วบนหลัง  เส้นหางแตกเป็นขนนกอ่อนพริ้ว  ปลายหัวมี "เขา" คู่หนึ่ง  ขุดรูอาศัยในพื้นทราย  และกระพือเหงือกเพื่อสร้างกระแสน้ำในรู  ทำให้ออกซิเจนถ่ายเทได้สะดวก  ช่วยพัดเอาเศษอาหารเข้ามา  และรักษารูไม่ให้อุดตัน

รูปแสดง

                                                                                              ตัวอ่อนชีปะขาวขุดรู
hexa01d.gif
ตัวอ่อนชีปะขาวเหงือกขนนก
ลักษณะเด่น
        หางและเหงือกเป็นรูปขนนกกางยื่นออกตรงๆ ไม่พริ้วลูลี่พาดหลังเช่นตัวอ่อนชีปะขาวขุดรู  ปลายหัวมี "เขา" โค้งใหญ่หนึ่งคู่  ดูคล้ายเขี้ยว  กรามจริงอยู่ระหว่างขา  ล่ากินสัตว์อื่นเป็นอาหาร

starfish.gif  ตัวอ่อนแมลงเกาะหิน
ลักษณะเด่น
ball03f.gif หางยาว  2  หางเรียวตรงเป็นเส้น
ball03f.gif มีปล้องกลางลำตัวเห็นชัดเจน  3  ปล้อง
ball03f.gif สีนวล  น้ำตาล
ถิ่นที่อยู่อาศัยและการหากิน
        ส่วนใหญ่เกาะหากินตามหินใต้น้ำ  มักชอบเลี่ยงแรงปะทะจากกระแสน้ำโดยเกาะหลบอยู่ใต้ก้อนหิน  บางชนิดคลานหากินตามพื้นทราย  จึงมีขาแข็งแรง เกาะยึดหินได้ดีในน้ำไหลเร็ว  เช่นเดียวกับตัวอ่อนชีปะขาว  มีทั้งพวกที่ล่าสัตว์อื่นกิน  และพวกที่กินเศษซากพืชหรือสาหร่ายขนาดจิ๋วตามก้อนหิน
ชนิดของตัวอ่อนแมลงเกาะหิน
hexa01d.gif
ตัวอ่อนแมลงเกาะหินจั๊กกะแร้ฟู
ลักษณะเด่น
        มีเหงือกเป็นกระจุกเส้นๆ อยู่ใต้โคนขา  เป็นประเภทที่มีอยู่หลากหลายชนิดและพบมากที่สุดในเมืองไทย

รูปแสดง

                                                                                                     ตัวอ่อนแมลงเกาะหินจั๊กกะแร้ฟู


hexa01d.gif
ตัวอ่อนแมลงเกาะหินตัวป้อม
ลักษณะเด่น
        ตัวป้อม  ปล้อง  3  ชื้นบนลำตัวส่วนอกกว้างใหญ่จนคลุมคอและโคนขา  ไม่มีเหงือก

รูปแสดง

ตัวอ่อนแมลงเกาะหินตัวป้อม

 starfish.gif  ตัวอ่อนแมลงหนอนปลอกน้ำอาศัยอยู่ในปลอก
ลักษณะเด่น
ball03f.gif อาศัยอยู่ในปลอกที่สร้างขึ้นเองจากเม็ดกรวดทราย หรือเศษกิ่งใบไม้
ball03f.gif ตัวคล้ายหนอนผีเสื้อ  โผล่แต่หัวและขาหน้าออกมาจากปลอก
ball03f.gif สีนวล  น้ำตาล  เขียว
ถิ่นที่อยู่อาศัยและการหากิน
        อาศัยอยู่ตามพื้นท้องน้ำ  บนหินหรือ  พืชน้ำ  แล้วแต่ชนิด  มีทั้งที่กินเศษซากพืชสัตว์และกินเนื้อ
ชนิดของตัวอ่อนแมลงหนอนปลอกน้ำอาศัยอยู่ในปลอก
hexa01d.gif
ตัวอ่อนแมลงหนอนปลอกน้ำปลอกแตร
ลักษณะเด่น
        สร้างบ้านด้วยเม็ดทรายหรือกรวดเม็ดเล็ก เป็นปลอกยาวรูปแตร  ปลายปลอกเรียวและโค้งลงเล็กน้อย  เป็นสมอยึดปลอกไว้กับพื้นใต้น้ำ  เวลาเข้าดักแด้จะเชื่อมปลอกติดอยู่กับก้อนหิน  อย่างไรก็ตาม  ตัวอ่อนในวงศ์ Leptoceridae บางชนิดสร้างปลอกจากเศษพืช

รูปแสดง

 ตัวอ่อนแมลงหนอนปลอกน้ำปลอกแตร

 

hexa01d.gif ตัวอ่อนแมลงหนอนปลอกน้ำปลอกแตร
ลักษณะเด่น
        ปลอกส่วนกลางที่ตัวมันมุดอาศัยอยู่เป็นปลอกยาว  ทำจากทรายเม็ดหยาบหรือกรวดเม็ดเล็ก  และมีกรวดเม็ดใหญ่ติดขนาบข้างปลอกทั้งสองข้าง  เพื่อถ่วงน้ำหนักปลอกไว้กับพื้นใต้น้ำ  บางครั้งจะเชื่อมปลอกติดอยู่กับก้อนหิน

รูปแสดง

 ตัวอ่อนแมลงหนอนปลอกน้ำปลอกกรวดข้าง


hexa01d.gif
ตัวอ่อนแมลงหนอนปลอกน้ำซองใบไม้
ลักษณะเด่น
        เย็บใบไม้สองชิ้นติกันเป็นซองแบนๆ และอาศัยอยู่ในนั้น ถ้าไม่สังเกตดีๆ จะคิดว่าเป็นเศษใบไม้ธรรมดา  บางชนิดใช้กิ่งไม้ขนาดเล็กเป็นปลอก

รูปแสดง

 ตัวอ่อนแมลงหนอนปลอกน้ำซองใบไม้

starfish.gif  ตัวอ่อนแมลงหนอนปลอกน้ำไม่อยู่ในปลอก
ลักษณะเด่น
ball03f.gif ตัวคล้ายหนอน  แต่มีขามีข้อ  6  ขา
ball03f.gif หางสั้น  2  หาง  ปลายเป้นตะขอข้างละ  1  อัน
ball03f.gif อาจมีเหงือกเป็นเส้นเดี่ยวๆหรือเป็นกระจุก ตามตัวหรือหาง
ball03f.gif สีนวล  น้ำตาล  เขียว  ส้ม
ถิ่นที่อยู่อาศัยและการหากิน
        บนหินหรือกิ่งไม้ตามพื้นท้องน้ำ  บางชนิดชอบอยู่ตามพืชใต้น้ำ  แม้ว่าพวกมันจะไม่สร้างบ้านอยู่  แต่หลายชนิดทอใบดักจับอาหารชิ้นเล็กๆเช่น สาหร่าย  เศษซากพืชสัตว์  หรือสัตว์ตัวเล็กๆ  บางชนิดสร้าง "ถ้ำ" ทำด้วยเศษพืชหรือกรวดทรายอยู่บนก้อนหินไว้มุดตัวซุ่มจับอาหารที่ไหลพัดมากับกระแสน้ำกิน  มีใยตาข่ายคล้ายประตูฟุตบอลขึงดักไว้หน้าถ้ำ  หลายชนิดล่าสัตว์อื่นกินโดยไม่ถักใยหรือสร้างถ้ำ
ชนิดของตัวอ่อนแมลงหนอนปลอกน้ำไม่อยู่ในปลอก
hexa01d.gif ตัวอ่อนแมลงหนอนปลอกน้ำหัวหลิม
ลักษณะเด่น
        หัวยาวรีเรียวและเล็กเมื่อเทียบกับตัว  ปากนุ่ม  ลักษณะเป็นแผงกว้างยาวยื่นออกมาได้  แต่มีกไม่เห็นปาก  ไม่มีเกราะแข็งบนหลังยกเว้นบริเวณคอ  ไม่มีเหงือกเป็นกระจุกเส้นตามลำตัว  ชอบมุดหลบตามร่องหิน  โดยทอใยเป็นปลอกยาวติดกับหินไว้มุดตัวหลยและซุ่มดักอาหาร

รูปแสดง

 ตัวอ่อนแมลงหนอนปลอกน้ำหัวหลิม

hexa01d.gif ตัวอ่อนแมลงหนอนปลอกน้ำทอปลอกนิ้ว
ลักษณะเด่น
        คล้ายตัวอ่อนแมลงหนอนปลอกน้ำหัวหลิม  ตรงที่มีเกราะแข็งบนหลังติดกับหัวเพียงชิ้นเดียว  และไม่มีเหงือกเป็นกระจุกเส้นตามลำตัว  และมีเดือยเล็กๆอยู่ใต้คอ  แต่มองเห็นไม่ถนัดด้วยตาเปล่า  ถักใยเป็นปลอกยาวติดกับหิน  เหมือนถุงมือที่สวมแต่นิ้ว

 

 

 

อ้างอิงจาก     arrow14a.gif คู่มือนักสืบสายน้ำ,โครงการนักสืบสายน้ำ, มูลนิธิโลกสีเขียว

                     arrow14a.gif คู่มือหาชื่อสัตว์เล็กน้ำจืด

 

 กลับ