เวทีเสวนา “AI ภาครัฐ: จากการทดลองใช้สู่การใช้งานจริงในหน่วยงาน” ถ่ายทอดประสบการณ์จาก 3 หน่วยงานภาครัฐที่กำลังนำ AI มาปรับใช้กับภารกิจจริง พร้อมชี้ว่า ความสำเร็จไม่ได้อยู่ที่เทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว แต่ต้องเริ่มจากโจทย์ที่ชัดเจน ข้อมูลที่มีคุณภาพ และ AI Governance ที่เหมาะสม

คุณมาริยาท ตั้งมิตรเจริญ จากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) เล่าถึงการนำ AI ที่พัฒนาโดยคนไทยมาใช้กับฐานข้อมูลงานวิจัย เพื่อให้ประชาชน นักวิจัย และเยาวชนเข้าถึงองค์ความรู้ได้ง่ายขึ้น จาก Smart Search และการอ่าน–สรุปงานวิจัย สู่การวิเคราะห์งานวิจัยหลายชิ้นพร้อมกัน และต่อยอดสู่ Deep Research และ Deep Policy

พร้อมย้ำว่า “AI เป็นแค่เครื่องมือ แต่เราจะทำได้หรือไม่ได้อยู่ที่ข้อมูล” เพราะหากข้อมูลไม่มีคุณภาพ ต่อให้ AI เก่งเพียงใดก็ไม่สามารถให้ผลลัพธ์ที่ถูกต้องได้ จึงต้องให้ความสำคัญกับ Data Governance ตั้งแต่ต้นทางของการจัดเก็บข้อมูล

คุณวณิศรา สุขวัฒน์ จากสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ (กพร.) เผยตัวอย่างการใช้ AI เพิ่มประสิทธิภาพภาครัฐ เช่น การประเมิน PMQA 4.0 ที่ช่วยลดเวลาการประเมินจากหลายร้อยนาทีเหลือประมาณครึ่งชั่วโมงต่อหน่วยงาน โดย AI ทำหน้าที่กลั่นกรองเบื้องต้น ก่อนให้ผู้เชี่ยวชาญวิเคราะห์เชิงคุณภาพต่อ

กพร. ยังร่วมกับ NECTEC พัฒนา AI Chatbot กลางภาครัฐ เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลบริการจากหลายหน่วยงานผ่านจุดเดียว พร้อมพัฒนา AI Repository รวบรวมเครื่องมือและ Use Case เพื่อให้หน่วยงานสามารถเรียนรู้และนำต้นแบบที่ประสบความสำเร็จไปต่อยอดได้ โดยไม่ต้องเริ่มพัฒนาใหม่ทั้งหมด

คุณวณิศราย้ำว่า ภาครัฐไม่ควรเริ่มจากคำถามว่า “จะใช้ AI ตัวไหน” แต่ควรเริ่มจาก Pain Point และมองผลลัพธ์จากประชาชนเป็นหลัก เพราะผู้รับบริการ “ไม่อยากรู้ว่าภาครัฐใช้ AI ตัวไหน” แต่ต้องการรู้ว่า บริการสะดวกขึ้น ง่ายขึ้น และเป็นธรรมขึ้นหรือไม่

ด้าน คุณอรวรรณ บุญนาค จากสำนักวิทยาการสารสนเทศ สำนักงานศาลปกครอง กล่าวว่า การนำ AI มาใช้ในกระบวนการยุติธรรมต้องดำเนินการอย่างรอบคอบ เนื่องจากเกี่ยวข้องกับข้อมูลส่วนบุคคล ข้อมูลลับ ความปลอดภัย และความน่าเชื่อถือ โดย “ต้องพัฒนาจนกว่าจะมั่นใจว่าสิ่งนี้เอามาช่วยงานตุลาการหรือประชาชนได้อย่างแท้จริง”

ศาลปกครองจึงวางแนวทางใช้ LLM ช่วยสรุปข้อเท็จจริงจากเอกสารจำนวนมาก ใช้ Speech-to-Text สนับสนุนกระบวนการไต่สวน และพัฒนาระบบถาม–ตอบเพื่อให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลเกี่ยวกับศาลได้รวดเร็วขึ้น โดยมี AI Governance และการจัดการข้อมูล Sensitive เป็นหัวใจสำคัญ

เวทีนี้สะท้อนภาพเดียวกันว่า การขับเคลื่อน AI ภาครัฐไม่ใช่เพียงการนำเทคโนโลยีใหม่มาใช้ แต่คือการสร้างระบบนิเวศที่เชื่อมโยง AI + Data + Governance + People เพื่อเปลี่ยนเทคโนโลยีให้เกิดประโยชน์จริง และนำไปสู่บริการภาครัฐที่มีประสิทธิภาพ เข้าถึงง่าย และตอบโจทย์ประชาชนมากขึ้น